KADIN HORMON SAGLIGI VE DIYET
  PROF DR METIN ÖZATA
Your Subtitle text

KADINDA CINSEL YETMEZLIK PROF DR METIN OZATA

KADINLIK HORMONU

PROF DR METIN ÖZATA
ENDOKRIN-HORMON  UZMANI

Östrojen:
Yumurtaliktaki granulosa hücrelerinden salgilanir. Östrojen hormonu kizlarda boyun uzamasina, kadin tipinin olusmasina ve memenin büyümesine katkida bulunur. Sesin ince olmasi, dudaklarin büyümesi ve kadin tipi kalça olusmasini östrojen saglar. Kizlarda koltuk alti ve genital organ civarindaki killanma yumurtaliktan salgilanan erkek tipi hormonlar (androjenler) sayesinde olur. Östrojen hormonu kadinlari kalp hastaligindan korur ve kan kolesterolünü azaltir.
Overden en fazla salgilanan östrojen E2 denen östradioldür.
Östrojen rahimin (tip dilindeki adi uterus) büyümesini sagladigi gibi vajenin kaygan olmasina katkida bulunur.
Adetin 2. ve 3. gününde estrodiol seviyesi 80 pg/ml den az ise östrojen yetersizligi vardir. Eger E2 50 pg/ml’den az ise kesin östrojen eksikligi vardir.

Progesteron:
Yumurtaliktaki corpus luteumdan salgilanir. Iki adet (mens) kanamasinin ortasinda (ortalama 14. günden) sonra salgilanmaya baslar yani adet döneminin ikinci dönemi denen luteal fazda salgilanir. Rahim içi zarin (endometrium) kabarmasini ve salgilayici bir hal almasini, döllenmis yumurtanin rahimde kalmasi ve gebeligin devami için gereklidir. Progesteron vücut isisinin artisini da yapar. Progesteron adet döneminin olmasini saglar. Östrojenin etkilerini dengeler.
Progesteron vücutta sivi birikmesi ve siskinliklerin önemli bir nedenidir. Bunun nedeni düz kaslarda gevseme yapmasi ve bagirsaklarda bu nedenle gaz olusmasidir. Siskinlik ve gaz sikayeti olan kadinlar sunlari yapmalidir:
Tuzlu gidalar yememeli
Yagli yiyeceklerden ve lifli gidalardan uzak durmali
Sik ve az yemeli
Kahvalti mutlaka yapilmali
Kafein ve alkol alinmamali
Egzersiz yapilmali
Kilo fazla ise verilmeli
Diüretik almamali
Hormon tetkikleri ve üre bakilmali

Androjenler:
Yumurtaliklardan erkek tipi etki yapan hormonlardan DHEA, testosteron, androstenedion adinda ve hepsine birden genel isim olarak androjen denen hormonlar da salgilanir. Bunlar teka hücrelerinden salgilanir. En fazla salgilanan androstenedion olup bu hormon daha sonra testosteron hormonuna dönüsür.


FSH VE LH NEDIR?

FSH ve LH hormonlari erkek ve kadinda üreme organlarina etki ederler ve bu sayede cinsel hormonlarin yapimini, cinsel farklilasmayi ve kadinda yumurta, erkekte ise sperm gelisimini saglar.

FSH erkekte testiste bulunan sertoli hücrelerine ve spermin yapildigi seminifer tüplere etki eder. FSH’nin etkisiyle sertoli hücresinden inhibin adinda bir hormon salgilanir ve FSH hormonunun hipofizden fazla salgilanmasini önler. FSH testiste bulunan seminifer tüplerinde sperm gelisimini saglar. LH hormonu ise testiste bulunan leydig hücrelere etki eder ve bu hücrelerden testosteron adi verilen erkeklik hormonunu salgilatir. Sperm hücrelerinin gelisiminde hem FSH hem LH hormonu etkilidir.
Kadinlarda ise FSH hormonu yumurtalikta bulunan granuloza hücrelerine etki ederek östrojen hormonunu salgilatir. LH hormonu ise yumurtalikta bulunan teka hücrelerine etki ederek androjen denen bazi hormonlar üretir ve bunlar sonra yine östrojene dönüsür. LH hormonunun ana etkisi yumurtlamanin saglanmasidir. Olusan yumurtlama sonrasi olusan korpus luteumdan ise progesteron hormonu salgilanmasi LH hormonu ile saglanir.
FSH ve LH hormonu pulsasyon halinde salgilanarak etki ederler. Yani salinim hep ayni düzende degildir.
FSH ve LH hormonlarinin salinimi hipotalamustan salgilanan GnRH hormonu sayesinde olur. Vücutta seks hormonlari dedigimiz testosteron ve östrojen azalinca GnRH salinimi olur ve hipofizden FSH ve LH salgilanir. Ergenlik (tip dilinde puberte) baslayinca bu hormonlarin salinimi artar ve ergenlik olusur. Yani erkekte sakal, biyik çikmasi, penis ve testislerde büyüme, ses kalinlasmasi, koltuk alti killanma ve penis etrafinin killanmasi olusur. Kizlarda ise adet baslamasi ve memelerin büyümesi olusur. Kizlarda ergenlik 9-13 yaslari arasinda, erkeklerde 12-14 yaslari arasinda olur.
FSH ve LH salini adet boyunca degisiklik gösterir. Yumurtlama öncesi artan östrojen hormonu sayesinde FSH en yüksek seviyesine çikar. Kadinlarda menopoz döneminde FSH ve LH hormonu yükselir.
Erkeklerde ise FSH ve LH hormonu yasla birlikte hafif artar ve testosteron hormonu azalir.

HIPOFIZ NEREDE?

Hipofiz bezi, kafatasinin ortasinda, bulundugu yer olarak her iki gözün arasinda, burnumuzun üst kisminin arkasinda bulunan kemigin içerisinde bulunan bir bezdir. Agirligi ortalama 600 mg kadar olup kuru fasulye gibi oval, simetrik, kirmizi-kahverengi renktedir. Kadinlarda erkeklerden biraz daha büyüktür.
Bu bez iki kisimdan olusur ve ön kismina ‘’ön Hipofiz’’ veya tip dilinde adenohipofiz denir. Arka kismina ‘’arka hipofiz’’ veya tip dilinde posterior hipofiz denir. Ön bölüm hipofizin %75-80’nini olusturur.
Ön Hipofizden 6 tane hormon salgilanir. Bu hormonlar sayesinde vücudumuzda bulunan diger salgi bezleri çalisir ve onlarin hormon yapmasini saglar. Yani hipofiz bezi bir orkestra sefi gibi vücuttaki tüm salgi bezlerini kontrol eder.
Ön hipofizden salgilanan hormonlar sunlardir:
1.FSH (Follikül stimüle edici hormon)
2.LH (lüteinize edici hormon)
3.Prolaktin (süt salgilatici hormon)
4.Büyüme Hormonu veya diger adiyla Growth Hormon
5.ACTH (Adrenokortikotropik hormon)
6.TSH (tiroid stimüle edici hormon)
Arka hipofizden salgilanan 2 hormon vardir:
1.ADH (anti-diüretik hormon) veya diger adi vazopressin
2.Oksitosin


KADINLARDA CINSEL HORMON YETMEZLIGI - HIPOGONADIZM



Bir kizin ergenlige girmemesi ve adet görmemesi cinsel organ yetmezliginden olur. Bu kizlarda adetler baslamaz. 16 yasina kadar adetlerin baslamamasi bir hastalik isaretidir. Bunun nedeni hipofiz ve hipotalamus hastaliklari olabildigi gibi yumurtalik hastaliklari da olabilir.

Hipofizdeki bazi tümörler, prolaktin hormon fazlaligi, beyin travmasi, hipofiz yetmezligi ve tümörleri nedeniyle FSH ve LH hormonlarinin salgilanamamasi nedeniyle yumurtalik faaliyete geçemez ve adetler baslamaz.

Eger yumurtalikta nedeni bilinmeyen yetmezlik varsa adetler yine olmaz.
Tiroid bezinin az veya çok çalismasi ve seker hastaligi da adet bozuklugu yapabilir.
Kadinlarda tek bir adetteki gecikme önemli olmamakla beraber devam eden düzensizlikler önemlidir.

Tipta primer amenore denilen hastalik normal büyüme ve gelisme olmasi ve seks karakterlerinin olmasina ragmen 16 yasina kadar hiç adet olmamasidir.
Hiç adet olamamanin nedeni genellikle genetik veya anatomik bozukluklar olsa da bazi hormon bozukluklari da buna neden olabilir.

En sik nedenler sunlardir:
·Kromozom anormallikleri: %50 sini olusturur.
·Hipotalamusa ait bozukluklar: %20’ni yapar
·Uterus (rahim), serviks (rahim agzi), ve/veya vajinanin yoklugu: %15’ni olusturur.
·Vajinada bölme olmasi ve delik olmayan kizlik zari: %5,
·Hipofiz hastaliklari: %5
·Geri kalan %5 ise diger hormon hastaliklarina baglidir.

Tani

Meme gelisimi yok ve FSH hormonu yüksek ise kromozom analizi yapilmalidir.
Ultrason ile uterus (rahim) ve yumurtalik olup olmadigina bakilmalidir. Rahim yoksa kromozam analizi yapilmalidir.
Rahim varsa hormon incelemeleri yapilir. FSH, LH, prolaktin, testosteron, DHEAS, E2 ve TSH düzeylerine bakmalidir.
FSH ve LH düsük ise beyin MR tetkiki yapilir.
FSH yüksek ise over (yumurtalik) yetmezligi olabilir. Bu durumda da kromozom analizi yapilmalidir.

Tedavi

Tedavi nedene yönelik olur. Östrojen eksikse ona göre ilaç verilir. Over yetmezligi varsa yine uygun hormonlar verilir.




Web Hosting Companies